Nieuws

Van onderzoeksjournalist naar natuurboer: het verhaal achter GraanGeluk

Wie Marcel van Silfhout (1968) vijftien jaar geleden had verteld dat hij ooit met twintig studenten door een gerstakker zou lopen om met de hand melde te trekken, had hij waarschijnlijk uitgelachen. Hij was toen nog onderzoeksjournalist bij Zembla en KRO’s reporter. Vanaf 2013 scheef hij boeken die het NOS-Journaal en alle landelijke bladen haalden. Vandaag zit hij aan een tafel in Arnhem, tussen zijn brood en zijn bier, en praat hij over dorsmachines, beregening en de prijs van landbouwgrond. "Ik ben er ingerold", zegt hij. "En het klopt gewoon."

Van de NVWA naar de akker

Zijn voorlaatste grote journalistieke werken waren Uitgebeend en De Ontsporing, beiden gepubliceerd in 2014. Uitgebeend is een boek over de manier waarop de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit door opeen- volgende kabinetten is kapotbezuinigd. Het kreeg in 2013 en 2014 flink wat media-aandacht. Van Silfhout werd alleen al door dit boek tot twee keer toe uitgenodigd voor een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer. Verdiend heeft hij er nauwelijks aan. "Veel te weinig gefinancierd. Maar toen het af was, stond het wel overal."

Tegelijkertijd werkte hij aan een tweede boek, ook een zwaar dossier: De Ontsporing (van de Fyra). Twee grote onderzoeken naast elkaar. En midden in die periode ging de telefoon. Aan de lijn: een schaapherder. Ze wilden een gilde voor traditionele herders oprichten, omdat ze door openbare aanbestedingen overal hun opdrachten verloren, met kudde en al. Of hij iemand in zijn netwerk kende die voorzitter wilde worden. "Ik zat op een terras met een vriendin toen dat telefoontje kwam. Zeggen die meeluisterende mensen naast ons: waarom doe je het zelf niet? Dat is toch hartstikke leuk?"

Zo werd de onderzoeksjournalist schaapherdersgilde-voorzitter. En zo stuitte hij op het verhaal dat hem sindsdien niet meer heeft losgelaten.

Het oude systeem

Hij vroeg de herders wat de beste manier was om ze te redden. Het antwoord ging niet over subsidie, maar over een systeem. "Je moet het kringloopsysteem van de heidelandbouw weer in zijn kracht zetten."

Want die herders van vroeger, legt hij uit, liepen er niet voor de sier. Ook niet voor vlees of de wol, dat warenbij- producten. "Ze waren er voor de mest! Schrale beesten die de hei op konden en de mest kwam in de potstal terecht. Daarmee bemestte je het schrale Drentse, Brabantse of Veluwse klapzand om daar een graanakker van te maken. Dat is meteen de allerbeste mest die je kunt hebben, met alle nutriënten en mineralen erin."

Op die bemeste zandgronden kwamen vervolgens granen. Rogge, emmer, spelt, haver en boekweit bijvoorbeeld, soms gerst. In dit gebied lagen ooit tientallen van die potstalletjes. "Er is bijna niks van over. Een paar kleine monumentjes nog maar."

Het idee van een heideboerderij was geboren. Die eerste poging liep stuk, op interne conflicten en op tegenwerking waar hij nu liever geen namen meer bij noemt. "Ik heb het in 2019 losgelaten en ben opnieuw begonnen." GraanGeluk is in feite de doorstart van dat oude plan.

Zijn motto had hij toen al: de boer weer aan het roer.

De hele keten in eigen hand

Wat er nu staat, is opvallend compleet. GraanGeluk teelt historische granen in Gelderland en heeft bijna de hele keten in eigen beheer. "Het begint bij de bodem. Bij de loonwerkers, bij de boeren, allemaal onder onze ploeg." Daarna gaat het graan naar de droging en schoning, dan naar de mouterij of molens, dan naar de brouwer of naar onze twee Bakkerista’s in Arnhem en Wageningen. Daartussenin staat een loods in Arnhem. "Eigenlijk veel te duur, we kunnen het amper betalen. Maar we hebben hem nodig."

Dat het werkt, blijkt uit wat er uitkomt. Het bier Gelders GraanGeluk won in 2020 de gouden medaille op de Brussels Beer Challenge als beste speciaalbier ter wereld onder de zeven procent, een prestatie die later nog eens werd herhaald met een zilveren medaille voor de Veluwezoomer GraanGeluk, een driegranen witbier met klaproos en korenbloem. Het GraanGeluk Roggeweizen werd vanaf 2023 drie jaar achter elkaar uitgeroepen tot het beste roggebier van Nederland. En het brood komt uit twee ‘Bakkerista’s die niet met gist maar op puur natuurlijke en ambachtelijke manier werken, met desem en inheemse oude streekgranen.

Dat laatste is nog het lastigste, zegt hij. "We hebben in Nederland bijna geen bakkers meer die dit kunnen. Die van Nederlands streekgraan brood kunnen bakken. Het is niet extreem moeilijk, maar het vak is gewoon verdwenen." Dus leidt GraanGeluk en dan met name Bakkerista desembakker Mathijs Lorier eigen mensen op. "De mensen, de kennis, de machines: het is allemaal weg. Wat zijn we aan het doen? Alles is industrieel en steriel geworden." Over de prijs die dat kost, is hij nuchter. "Mensen vragen soms: waarom is het zo duur? Nou, dat is gewoon de prijs. De echte prijs voor goed en gezond eten."

Wieden met twintig man

Voor Agri Trader-lezers wordt het pas echt interessant als het over het land zelf gaat. Want organisch telen betekent dat je het onkruid op een andere manier verwijdert, een natuurvriendelijke manier. Van Silfhout herinnert zich nog precies hoe dat voelde, die eerste keer. Hij stond in een gerstakker melde te plukken toen hij werd gebeld. "Iemand aan de telefoon zei: dat kan helemaal niet, je moet spuiten. Tja. Ik dacht toen, okay, klopt, ik heb nu veel onkruid. Ik plukte het toen nog alleen, dan was ik netto vier tot vijf dagen bezig. Daarna pakte ik het slimmer aan en ronselde ik twintig studenten die als ploeg over de akker heengingen. In een paar uur waren we van de melde af. Maar die keer dat ik het alleen deed, blijft ook magisch. Want ik realiseerde me toen: ik ben hier gewoon heerlijk op deze akker bezig. Zwaar werk, maar puur in en met de natuur. Wat wil een mens nog meer? Another day not at the office!"

Dit jaar was minder fantastisch. De boekweitteelt is mislukt. "Te lang droog. Ik heb wel beregend, maar dat was te laat en te weinig. Ik had nog een keer moeten beregenen, maar dat kost zevenhonderd euro per keer."Bij de oogst loopt hij tegen praktische zaken aan die in de gangbare landbouw nauwelijks spelen. Boekweit moet worden gemaaid en op het zwad blijven liggen. "Een dag of tien later is het pas droog genoeg. Doe je het eerder, dan is het nog te vochtig." En dan pas komt de dorsmachine, met het volgende probleem: die moet eind september niet al zijn schoon- gemaakt en in de winterschuur gezet zijn.

Het is precies op dat soort van punten dat hij hulp zoekt. Vrijwilligers die willen meewerken, machines die geschikt zijn voor kleinere percelen en bijzondere gewassen en mensen die het aandurven om een teelt op te pakken die ze niet van de middelbare of hoge landbouwschool kennen. "Agro-ecologisch of biologisch betekent niet dat je armoede moet gaan lijden. Dat denken ze daar vaak wel."

Grond als belegging

Waar het gesprek scherper wordt, is bij de grond. Volgens Van Silfhout is dat de kern van alles. " Bouwland, ofwel onze akkergrond, is gewoon vele malen te duur geworden om nog op te kunnen boeren." Hij noemt acht euro per vierkante meter inmiddels de bodemprijs, met uitschieters naar veertien en soms twintig. "Hoe kun je daar nog tegen op boeren?" Graanteelt is dan totaal niet meer rendabel. Het gevolg ziet hij overal: land dat wordt volgelegd met zonnepanelen of ingezaaid met olifantsgras wat dan ‘carbon credits’ oplevert. Allemaal verdienmodellen die niet over voedsel gaan.

Nog fundamenteler vindt hij wat er met de eigendoms- verhoudingen gebeurt. Hij vertelt over een gesprek met iemand die grond had gekocht en voor de vorm maar wat groenten ging telen. Je moet iets met je land. Toen Van Silfhout hem wees op de te hoge grondprijs, kreeg hij te horen dat hij het verkeerd zag. "Hij zei: voor mij is grond een belegging. Zijn incentive is helemaal niet het boeren zelf. Wat is dat voor rare wereld? Landbouwgrond had nooit zo op de markt gegooid mogen worden." En dan is er nog een veel ergere richting waarin het beleid duwt. Grond die uit productie wordt genomen om afgewaardeerd te worden naar ‘nieuwe natuur.’ Dat kost honderden miljoenen aan publiek geld en er verdwijnt landbouw mee, onze voedselgronden! Zijn alternatief is even simpel als onorthodox: waardeer die landbouwgrond op tot natuur, mét landbouw en voedselproductie. "Dan hoef je onze publieke middelen niet uit te geven om akkers of grasland naar natuur ‘af te waarderen.’ Dat is zelfs beter voor de biodiversiteit en we kunnen er dan nog wel van eten!"

Hij heeft het jaren geleden al op congressen voorgehouden. "Er stond een ambtenaar op die stampvoetend zei: nee, dit is nu natuur, geen ‘voedselproductie meer. Hij keek er zelfs met een vies gezicht naar, stel je voor zeg. Voedsel? Bah! Diezelfde man appte me onlangs nog op om te zeggen dat ik eigenlijk toch wel gelijk had want niemand wilde deze uit productie genomen ‘natuur-akkers’ beheren. Vijf jaar later, na alle ellende."

Wie wil meedoen?

GraanGeluk is geen gearriveerd bedrijf. Het begint pas. Van Silfhout wil de Gelderse graanketen uitbreiden. En daar heeft hij specifieke experts op vrijwillige basis voor nodig, marketeers, administratie, high-tech-ict en secretaris- achtige functies, naast boeren en loonwerkers. Er komen inmiddels ook aanvragen om GraanGeluk te doen landen in Brabant, Friesland, Groningen en Limburg, België zelfs. Maar voorlopig ligt de focus op Gelderland.

Het aanbod richting boeren is concreet. Een perceel inzetten voor historische granen, zoals emmer, rogge of boekweit, met afzet die geregeld is. Voor bedrijven die zoeken naar iets anders dan het bestaande, is dat volgens hem een reële optie. "Ze doen iets wat ze daarvoor nooit gedaan hebben, teelten die de natuurwaarden verhogen. Gewoon binnen hun eigen bedrijf." Belangrijker nog: grond die al generaties in de familie zit, hoeft dan niet verkocht te worden, laat staan ‘afgewaardeerd tot natuur.’

GraanGeluk-teelten vragen om andere keuzes dan de gangbare. Boekweit maaien en tien dagen op het zwad laten laten liggen en dan pas de dorsmachine inzetten, dat zijn boeren niet meer gewend. In de praktijk is dit vaak een struikelblok, net als beregening op tijd, daar ging het dit seizoen mis. Wie die kennis wel in huis heeft, kan er volgens Van Silfhout aan verdienen.

Ook het machinepark is een aandachtspunt. Veel van wat nodig is voor graanteelt op deze schaal en op schrale zandgrond is in Nederland nauwelijks meer in gebruik, terwijl het bij bedrijven soms nog wel in de schuur staat. Want het idee erachter is niet romantisch bedoeld, benadrukt hij. Het is een rekensom die voor een deel van de bedrijven al klopt. "Ik merk dat het begint te resoneren", zegt Van Silfhout. "Tien jaar geleden snapten ze het niet. Nu voelen mensen het." Voedselzekerheid zonder de natuur, onze gezondheid en bodems te schaden is in deze tijden van crisis en oorlog eindelijk hét issue geworden.”

Schrijf je in voor de GraanGeluk-bijeenkomst op 14 november
Op zaterdag 14 november 2026 nodigt GraanGeluk je uit in Antropia in Zeist, van 11.30 tot 18.00 uur. Na een lunch met GraanGeluk-desembrood en soep kijk je naar de film Ons Dagelijks Brood, hoor je sprekers uit de graanwereld op het open podium en sluit je af met een naborrel met GraanGeluk-bier. Je gastvrouw is Marlies Dekkers. Het ticket is inclusief lunch, toegang tot het programma, koffie, thee en een flesje GraanGeluk. Schrijf je hier in.

"De boer weer aan het roer"